تن، روان و فرهنگ، دفتر دوم، شماره‌های سوم و چهارم

سخن سردبیر

دکتر فرزاد گلی

دستگاه سلامت یک جامعه اگر به‌راستی بخواهد پاسخگوی نیازهایش باشــد، کافی نیست که انســان را تشــریح و تدبیر کند بلکه لازم می آید که انسان‌وار باشد. گفتمان سلامت برای انسانی شدن که از قواعد یک سیستم پیچیده مثل انسان پیروی کند. ولی براستی اگر بخواهیم از یک تمثیل شــاعرانه فراتر برویم چنین دســتگاه سلامتی بایست چه ویژگی‌هایی داشته باشد تا نه فقط محتوایش که صورتش نیز انسانی باشد. ارگانیسم انسانی یک نظم زنده با سلول‌ها، بافت‌ها و دستگاه‌های حیاتی بشدت تخصصی شده است که در ارتباط و تعامل پیوســته با هم هستند؛ دستگاهی که خودسامانگر و خودویرانگر است و به همیــن دلیل می‌تواند نظم‌های نوین پدید آورد، مســیرهای اپی ژنتیکی و نوترکیبی ها و جهش‌هایی که می‌تواند صفات و توانایی‌های نوپدیدی به آن ببخشد. سطوح سازمان گوناگون از سلول‌ها گرفته تا شــخص هر یک در عین حال که فرد بســتگی عملکردی دارد و نظم درونی خود را باز تولید می‌کند، گشــودگی ساختاری نیز دارد و نه فقط از ماده و انرژی بلکه از اطلاعات و سازمان پیچیده تغذیه می‌کند و از همین روست که می‌تواند در عین مراقبت از نظم درونی‌اش در خدمت نظم‌های پیچیده‌تر ســطوح بالاتر سازمان باشد. از همین روست که یک انســان علاوه بر پاسخ به نیازهای اجزایش می‌تواند اهدافی در زندگی داشــته باشد و در تحقق اهداف در سطوح بالاتر سازمان مانند خانواده و جامعه نیز نقش داشته باشد. دســتگاه روان-عصبی-ایمنی پیام‌های نمادین، الکتریکی، مولکولی و سلولی را به طور پیوسته به هم ترجمه می‌کند و هماهنگی میل و خواست در سطوح مختلف سازمان امکان‌پذیر می کند. پرسشــی که اکنون پیش می‌آید این است که سیستم های سلامت امروز دستگاه هماهنگ کننده ای این چنین چند زبانه، میان‌رشــته‌ای و میان‌ســازمانی دارد؟ آیا ما از یک نظام ارزشــی و معنایی واحد برای پاســخی فراگیر به همۀ نیازهای عملکردی و وجــودی پیروی می‌کنیم؟ آیا بخش‌های گسترده و بسیار تخصصی نظام خدمات سلامت گشودگی ساختاری دارند؟ و به راستی در خدمت توسعۀ پایدار سلامت و کیفیت زندگی انسان هستند؟ از چند دهۀ پیش این‌ها برخی از بنیادی‌ترین پرسش هایی بوده است که بسیاری از نظریه‌پردازان و سیاســت‌گذاران ســلامت با آن درگیر بوده اند. حاصــل این تلاش رویکردهای سیســتم اندیش و انســانگرایانه به پزشــکی بوده اســت که تأثیرات ژرف و روزافزونی بر ســاختار نظام سلامت، پروتکل های درمانی زیســت-روان-اجتماعی بویژه برای بیماری‌های مزمن و برنامه‌های آموزشی کاروران ســلامت داشته است. البته به خاطر دســت بالایی بنگاه‌های اقتصادی دارویی و تجهیزات پزشــکی که مبتنی بر دیدگاه مکانیستی و زیست‌شــناختی هستند و البته تقدم تاریخی نگرش‌های ســنتی ماده‌باورانــه و کاهش‌گرایانه، این جابجایی در الگوی ســلامت از محیط به مرکز در حال پیشروی است. در کشــورهای در حال توسعه با همراهی بیمه‌ها با دانشــگاه‌ها، انجمن‌های علمی و سازمان‌های مردم‌نهاد در ســه دهۀ اخیر این جریان شــتاب گرفته و به تدریج درسنامه‌ها،که بر اساس آخرین روند تاریخی تحول الگوهای علمی آخرین ســنگر علم هنجاری است، را نیز فراگرفته است. البته این تغییرات از آموزش‌های تخصصی به تدریج به سوی آموزش‌های پایه درحال پیشروی است. همســویی امروز نظریه‌پــردازان، پژوهشــگران، مدیــران و کاروران ســلامت می‌تواند روند هماهنگ‌ســازی طولی (میان ســطوح اولیه، ثانویه و ثالثیه پیشــگیری) و عرضی (میان مداخلات زیســتی، روانی، اجتماعی، فرهنگی و معنوی سلامت) تسهیل کند و نظام خدمات سلامت ما را به سلامت از این گذر تاریخی عبور داده و دستگاهی انسان‌وارتر و انسان‌پرورتر برای ما فراهم آورد.

cover ro (1)

cover posht (1)

 

مقالات این دفتر:

دانش

پزشکی روان‌تنی چیست؟ / برگردان: محبوبه فرزانگان

هنر برینی: مقدمه‌ای بر عناصر رایج تمرین‌های فرافردی / راجر والش و ووگان ــ برگردان: ندا حاتمی

همدلی با بیمار: مفاهیم، چارچوب نظری و مروری بر مطالعات گذشته/ مینو یغمایی

عوامل شناختی، شخصیتی و سیستمی مؤثر در ابتلا به سردرد میگرن / رضا جوهری فرد

فن

استعاره و درمان / جرج دبلیو برنز ــ برگردان: محبوبه فرزانگان

استعاره‌ها و نقش آن‌ها در پردازش شناختی / حسن شاهون بادی، سعید صادقی

روایت‌درمانی / رضا جوهری فرد، عاطفه بشیری نژادیان، سهیلا برهمند، رها داودی

فلسفه

تورفون اوکسکول و پزشکی روان‌تنی آلمان: گفتگویی با مارینا فون اوکسکول/ سیما عطاردی، شهرام رفیعیان، محمد صلواتی

مسئله ذهن – بدن در پزشکی / تور فون اکسکول، هنس پائولی ــ برگردان: شهرام رفیعیان

سامانۀ آگاهی / شهرام باقری

اهمیت تأملات فلسفی دربارۀ چارچوب نظری آموزش، تحقیقات و درمان در پزشکی / شهرام رفیعیان

هنر

میکل آنژ  به عنوان یک کالبد شناس / معصومه عباسیان

فرافکنی از دیدگاه حکیم ناصرخسرو قبادیانی / احمد کتابی

قدرت مکان: کاربرد روان‌شناسی محیط در برنامه‌ریزی شهری / اریکالو ــ سارا گلمکانی

طراحی روان – اجتماع مدار: رویکرد سلامت‌نگر به طراحی محیط فیزیکی / آلن دیلانی ــ برگردان: سارا گلمکانی

معرفی کتاب 

رازوارگی سلامت / نرگس تاجیک نشاطیه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *